Kabanata 94: Ang kampanaryo
“Yung kampanaryo.”
Iyon ang huling salitang binitiwan ni Jiro.
Tahimik ang buong operations room sa Washington.
Sa malaking screen, nakabukas ang larawan ng San Isidro Labrador Parish.
Yung simbahang dati niyang pinapasukan bilang sakristan.
Yung simbahang akala niya, alam niya na ang bawat sulok.
Pero sa kaliwang bahagi ng screen, naka-zoom ngayon ang lumang kampanaryo.
Makitid.
Kupas.
Tahimik.
Parang matagal nang may itinatago.
“Anong meron sa kampanaryo?” tanong ni Claire.
Hindi agad sumagot si Jiro.
Napapikit siya.
Bumalik sa isip niya ang mga araw na siyam na taong gulang pa lang siya.
Siya at si Christian, parehong naka-puting sutana, parehong makulit, parehong laging napapagalitan pagkatapos ng misa.
Minsan, pagkatapos ng prusisyon, sinubukan nilang umakyat sa kampanaryo.
“Doon tayo,” bulong noon ni Christian.
“Bawal yata,” sagot ni Jiro.
“Mas bawal, mas exciting.”
Paakyat na sila noon sa lumang hagdan nang biglang may boses mula sa ibaba.
“Huwag kayong aakyat diyan.”
Si Arturo Velasco.
Yung matandang tagalinis.
Tahimik lagi.
Laging may hawak na walis.
Laging parang mas marami siyang alam kaysa sa sinasabi niya.
“Bakit po?” tanong ni Jiro noon.
Tinitigan lang siya ni Arturo.
Pagkatapos, ngumiti nang bahagya.
“May mga bagay na hindi para sa lahat ng mata.”
Bumukas ang mata ni Jiro.
“Sinabi niya yun sa akin,” mahina niyang sabi.
Napatingin si Ariel.
“Sino?”
“Si Arturo.”
Tahimik.
“Pinagbawalan niya kaming umakyat doon ni Christian.”
Sa kabilang linya mula Maynila, nagsalita si Christian.
“Totoo yan.”
Halatang kinakabahan ang boses.
“Naalala ko na.”
“Ano pa?” tanong ni Vega.
“May pinto sa likod ng kampanaryo,” sagot ni Christian.
“Luma.”
“Palaging nakasarado.”
“Akala namin storage lang.”
Napatingin si Monching sa anak niya.
“Bakit ngayon mo lang sinabi?”
Napailing si Christian.
“Kasi wala lang naman yun noon.”
“Lumang pinto lang.”
Tahimik.
Pero ngayon, walang bagay na “wala lang.”
Hindi na.
Lumitaw sa screen ang lumang blueprint ng simbahan.
Mabilis na nag-type ang analyst.
“Sir, based on parish renovation records, walang storage room sa likod ng kampanaryo.”
Napalingon si Ariel.
“Walang storage?”
“Wala, sir.”
“According to official records, solid wall dapat ang likod ng tower.”
Nanlamig si Jiro.
“Kaya pala palaging bawal.”
Tahimik.
Biglang nagsalita si Claire.
“Arturo Velasco worked for Rueda Estates, di ba?”
Tumango si Vega.
“1974 to 1981.”
“Then naging caretaker sa simbahan.”
Tumingin si Claire kay Ariel.
“Hindi siya nagtago sa simbahan.”
Huminga siya nang malalim.
“Binantayan niya ang simbahan.”
Tahimik.
Mas tumalim ang mata ni Ariel.
“At kung may pinto roon…”
Tuloy ni Vega.
“May silid.”
“Kung may silid…”
Sagot ni Claire.
“May laman.”
Walang nagsalita.
Sa screen, naka-zoom ang kampanaryo.
At biglang pumasok ang bagong alert.
MANILA LIVE FEED.
Nagbukas ang monitor.
Galing sa cellphone ng isa sa mga tao ni Monching.
Madilim na ang langit sa Quezon City.
Sa harap ng San Isidro Labrador, may mga taong nagtatakbuhan.
May usok.
Makapal.
Itim.
At sa gitna ng frame—
May apoy sa mismong kampanaryo.
“Sunog,” bulong ni Jiro.
Tumayo si Claire.
“Hindi.”
Napatingin si Ariel kay Vega.
“Status.”
Sa kabilang linya, mabilis ang hinga ni Monching.
“Fire started at the tower. Local fire response on site. Pero may nakita kaming two unknown males leaving the rear compound bago nagsimula ang usok.”
“Brennan?” tanong ni Ariel.
“Likely.”
Nagpanting ang tenga ni Jiro.
“Sinusunog nila yung ebidensya?”
Hindi agad sumagot si Ariel.
Pero sapat ang mukha niya.
Oo.
Maya-maya, sumigaw si Christian sa feed.
“Pa!”
Gumalaw ang camera.
Nag-zoom.
Sa kabilang kalye, lampas sa mga taong nanonood ng sunog, may isang matandang lalaki.
Matangkad.
Payat.
Naka-sombrero.
Nakatayo lang.
Hindi natataranta.
Hindi tumutulong.
Hindi umaalis.
Nanonood.
Nanigas si Christian.
“Siya yun.”
Tahimik ang operations room.
“Yung nag-iwan ng note.”
HULI NA KAYO.
Napatingin si Jiro sa screen.
Parang may kung anong kumurot sa alaala niya.
Hindi niya kilala ang matanda.
Pero pamilyar ang tindig.
Pamilyar ang katahimikan.
Pamilyar ang pagtingin.
Parang nakita na niya ito dati.
Bata pa siya.
Sa simbahan.
Sa prusisyon.
Sa gilid ng kampanaryo.
“Miguel…” bulong ni Claire.
Napalingon si Ariel.
“Serrano?”
Hindi sumagot si Claire.
Pero alam nilang lahat.
Bago pa makalapit ang tao ni Monching, tumalikod ang matanda.
Mabagal.
Hindi nagmamadali.
Parang alam niyang hindi nila siya hahabulin.
At bago siya tuluyang mawala sa eskinita, tumigil siya sandali.
Tumingin sa camera.
At itinaas ang isang kamay.
Hindi kumaway.
Hindi nagbanta.
Tinuro niya ang kampanaryong nasusunog.
Pagkatapos, itinuro niya ang lupa.
Sa ilalim.
Nanlaki ang mata ni Vega.
“Basement.”
“May basement sa simbahan?” tanong ni Jiro.
Walang sumagot.
Maya-maya, may bagong tunog sa feed.
Bells.
Hindi electronic.
Hindi alarma.
Tunay na kampana.
Tumunog ang kampana ng San Isidro Labrador kahit nasusunog ang tower.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
At sa pagitan ng usok at apoy, may nabasag na bato mula sa gilid ng kampanaryo.
Pagbagsak nito, tumambad ang isang bakal na hatch.
Nakatago sa likod ng lumang pader.
Lumapit si Monching.
Sa Washington, sabay-sabay silang napalapit sa screen.
Christian whispered.
“Hindi storage.”
Tahimik.
Ariel’s voice dropped.
“Get that hatch open before Brennan comes back.”
Sa harap ng San Isidro Labrador, habang nagsisigawan ang mga tao at patuloy ang pag-apula ng apoy, lumuhod si Monching sa harap ng bakal na hatch.
May nakaukit dito.
Hindi krus.
Hindi pangalan.
Kundi kaparehong simbolo ng singsing ni Claire.
At sa ilalim nito, isang maikling linya:
ANG NASA ILALIM ANG TOTOO. /Itutuloy sa susunod na kabanata