Hindi sapat na sabihing “technology” ito.
Kapag impeachment trial ang pinag-uusapan, ang tanong ay hindi kung gumagana ang camera, malinaw ang audio, o stable ang internet. Ang tanong: makatarungan ba ang proseso kung ang huhusga ay wala mismo sa silid kung saan inilalatag ang ebidensya?
Dito dapat kabahan ang publiko.
May panukalang baguhin ang Senate rules para payagan ang remote participation at remote voting. Sa ordinaryong araw, puwede itong pag-usapan nang mahinahon. Pero hindi ordinaryong araw ngayon. Papalapit ang impeachment trial ni Vice President Sara Duterte. Bawat boto ng senador ay may bigat. Bawat presensya, may kahulugan.
Sa ganitong paglilitis, hindi sapat ang “nakakonekta.” Dapat nakatutok. Dapat nakaupo mismo sa harap ng mga abogado, testigo, dokumento, at publiko. Ang senator-judge ay hindi dapat parang guest sa webinar na susulpot lang kapag botohan na.
Tama ang pangamba ng House prosecution team. Ayon kay Lanao del Sur Rep. Zia Alonto Adiong, kailangan sa impeachment ang personal presence, personal accountability, at full attention ng bawat senator-judge. Hindi ito dekorasyon sa proseso. Ito ang puso ng trial.
Mali rin ang pilit na pagkukumpara sa sitwasyon ni dating Senadora Leila de Lima noong panahon ng COVID-19. Noon, may national health emergency. May lockdown. May force majeure. At higit sa lahat, si De Lima ay nasa kustodiya ng estado. Hindi siya tumatakbo sa proseso. Hindi siya umiiwas sa awtoridad.
Iba ang kaso ni Sen. Ronald “Bato” dela Rosa. Walang pandemic ngayon. Walang lockdown. Walang force majeure na humaharang sa normal na pagpapatakbo ng Senado. Kung ang argumento ay gamitin ang lumang pandemic setup para bigyan ng bagong paraan ang isang absent na senador na makaboto sa impeachment, malaking panloloko iyan.
Huwag paghaluin ang magkaibang sitwasyon.
Ang dating remote arrangements ay isinilang sa emergency. Ang panukala ngayon ay lumilitaw sa gitna ng pulitikal na alanganin. Magkaiba ang amoy. Magkaiba ang layunin. Magkaiba ang epekto.
Kapag pinayagan ito ngayon, hindi lang attendance rule ang binabago. Binabago ang dating ng impeachment court sa mata ng publiko. Lilitaw na ang Senado ay handang ayusin ang mekanismo ng trial para mahabol ang boto ng wala sa silid.
Iyan ang nakakatakot.
Ang impeachment ay hindi simpleng bilang ng boto. Kailangan nitong magmukhang patas dahil dapat talaga itong maging patas. Kung ang resulta ay may bahid ng special arrangement, kahit ano pang maging hatol, may lason na ang proseso.
Kung acquittal ang kalabasan, sasabihin ng publiko na inayos ang rules para iligtas si Sara. Kung conviction naman, sasabihin ng kabilang panig na minanipula ang proseso. Sa dalawang dulo, talo ang tiwala sa Senado.
Kaya dapat pigilan ang shortcut ngayon pa lang.
Kung may senador na gustong bumoto, dumalo siya. Kung may nais humusga, makinig siya nang buo. Kung may constitutional duty, gawin ito nang lantad at personal. Ang kapangyarihang ipinahiram ng taumbayan ay hindi dapat gamitin mula sa madilim na gilid ng screen.
Hindi rin sapat ang salitang “justifiable reasons” kung malabo kung sino ang magdedesisyon, ano ang pamantayan, at hanggang saan ang saklaw. Sa pulitika, ang malabong exception ay mabilis maging daanan ng abusado. Ngayon “security concern.” Bukas “personal circumstance.” Sa susunod, kahit ayaw lang humarap, baka may dahilan na.
Ganyan unti-unting sinisira ang institusyon. Hindi laging biglaan. Minsan, nagsisimula sa isang maliit na amendment na mukhang harmless. Pagdating ng araw, buong proseso na ang baluktot.
Ang Senado dapat ang unang mag-ingat sa sarili nitong kredibilidad. Pagkatapos ng mga nakaraang linggong puno ng leadership drama, ICC controversy, at walkout, hindi na nito kayang magdagdag pa ng panibagong duda. Kailangang bawasan ang hinala, hindi dagdagan.
Kaya malinaw ang dapat gawin: huwag ilapat ang remote participation at remote voting sa impeachment trial. Huwag gawing flexible ang tungkuling dapat personal. Huwag gawing online workaround ang constitutional accountability.
Kung seryoso ang Senado sa pagiging impeachment court, kailangang makita ng bayan ang bawat senator-judge na naroon, nakikinig, nagtatanong, nagtitimbang, at bumoboto sa harap ng publiko.
Hindi teleconference justice ang kailangan.
Kailangan natin ng hustisyang may mukha, may presensya, at may paninindigan. /Bistado