Hindi awtomatikong nakapako sa 16 ang bilang ng botong kailangan para ma-convict si Vice President Sara Duterte sa impeachment trial, ayon sa tatlong retired Supreme Court chief justices na hiningan ng Senate impeachment court ng legal na pananaw nitong Miyerkules, September 16.
Magkakaiba man ang kanilang constitutional approach, kapwa sinabi nina retired Chief Justices Hilario Davide Jr., Artemio Panganiban at Reynato Puno na maaaring magbago ang kinakailangang bilang depende sa kung sinu-sinong senador ang legal na dapat isama sa computation.
Kumontra naman si retired Associate Justice Adolfo Azcuna. Para sa kanya, lahat ng 24 sitting senators ang dapat isama sa denominator at dapat manatiling fixed ang threshold.
Ang apat ay inimbitahan bilang amici curiae o friends of the court habang nirerepaso ng senator-judges ang naunang ruling ni Presiding Officer Francis “Chiz” Escudero na 16 boto, o two-thirds ng 24-member Senate, ang kailangan para sa conviction.
Hindi personal na nakadalo si Davide at sa halip ay nagsumite ng memorandum.
“Clearly then, the basis of computing the two-thirds must be the number of senators who are qualified to vote, not the 24 in the present Senate,” ani Davide sa memorandum.
Ayon sa kanya, hindi dapat isama sa computation ang mga senador na nag-resign o na-expel, incapacitated, nasa labas ng Philippine jurisdiction o hindi matukoy ang kinaroroonan, gayundin ang mga pinipigilan ng legal restraints na gampanan ang kanilang tungkulin.
Para naman kay Panganiban, mathematically 16 ang two-thirds ng 24, ngunit hindi ito awtomatikong applicable sa lahat ng sitwasyon.
“Therefore, 24 multiplied by two-thirds is always 16 in the abstract. But not always in reality,” ani Panganiban.
“Reality sometimes, Your Honors, changes the denominator in mathematics,” dagdag niya.
Binigyang-diin din niya ang active participation ng senator-judges at kinuwestiyon kung dapat makaboto ang mga nasa abroad, nagtatago, legally detained, may sakit o nakaospital at hindi kayang suriin ang ebidensya o pakinggan ang testimonya.
Ganito rin ang direksyon ni Puno, na itinuro na fraction na “two-thirds” ang ginamit ng Constitution at hindi isang nakapirming bilang.
“By using two-thirds, the number of votes to convict will have to move depending on certain factors,” ani Puno.
Para kay Azcuna, malinaw naman ang constitutional phrase na “all the Members of the Senate.”
“As long as they are members of the Senate, they constitute the denominator in computing the threshold of two-thirds. Because all means all,” ani Azcuna.
“A threshold must be fixed, not variable. It must be determinable from the start,” dagdag niya.
Nagkaiba rin ang kanilang pananaw sa 1949 Supreme Court ruling sa Avelino v. Cuenco. Sinabi ni Davide na hindi ito direktang applicable sa impeachment ngunit maaaring maging gabay by analogy. Para kay Puno, hindi ito “perfect precedent” ngunit maaaring isaalang-alang ang treatment nito sa isang senador na lampas sa coercive jurisdiction ng Senado. Para kay Azcuna, hindi applicable ang kaso dahil quorum at hindi impeachment conviction threshold ang usapin doon.
Sa hiwalay na tanong, nagkaisa naman sina Panganiban, Puno at Azcuna na hindi malalabag ang due process rights ni Duterte kung rerepasuhin ngayon ng impeachment court ang naunang 16-vote ruling.
“Isn’t that a denial of the respondent’s right to due process that the rule was changed in the middle of the proceeding?” tanong ni Senator-Judge Francis “Kiko” Pangilinan.
“Wala pa pong paglabag sapagkat hindi pa kayo bumaboto. In other words, it has not been implemented,” sagot ni Panganiban.
“Kaya there is no grave abuse of discretion in my humble opinion as of now.”
Para kay Puno, hindi nangangahulugang pagpapalit ng rules ang muling pagtingin sa interpretation.
“Hindi po changing the rule yan. Ay tinatama lang yung dapat na maging interpretation ng rule, lalong-lalo na yung isang rule na napakaraming reasonable interpretations,” ani Puno.
Sumang-ayon dito si Azcuna kahit iba ang kanyang posisyon sa tamang denominator.
“I fully concur with my colleagues, Your Honor, because the question of the interpretation of the two-thirds is a procedural matter. And procedural matters can be retroactive. There is no vested right to a procedure,” ani Azcuna.
“So even if the trial has already started, you are midway through the trial, and you change the interpretation of the presiding officer, I think there is no violation of due process.”
Mananatili muna ang 16-vote ruling ni Escudero hangga’t hindi ito binabago ng impeachment court. Nakatakdang maglatag ng kani-kanilang argumento ang House prosecution at depensa ni Duterte sa Miyerkules, September 23, bago resolbahin ng mga senator-judge ang threshold issue. /Bistado